Mnogi posetioci Vršca, pa čak i sugrađani, retko se zapitaju kakva je istorija jednog od simbola grada - krsta koji krasi centralni Trg Svetog Teodora Vršačkog, i koja istorijska ličnost stoji iza njega.

Da bismo pravilno ispričali priču o Hadži Jovanu Zaimu, neophodno je da se na trenutak vratimo u 19. vek. Ovaj vršački trgovac potekao je iz porodice koja se iz Makedonije doselila u ovaj kraj još tokom 18. veka i koja se i tamo bavila trgovinom i manufakturom. Stoga je bilo logično da će i mladi Jovan otići u trgovačke vode i veoma rano preuzeti očev posao, nakon njegove smrti. Tako je Jovan Zaim brzo dospeo na dobar glas u Vršcu kao izuzetno umešan trgovac, a nakon toga se i "uortačio" sa Savom Jovanovićem, pa su njih dvojica postali cenjeni pripadnici trgovačkog esnafa.

Kao "hadžija" - hodočasnik, predstavljao je, kako piše Nikola Brašovan za "Vojvodinu" davne 1936. godine, "pravilo moralnosti, čestitosti, ispravnosti i darežljivosti". Siromašnima je često otpisivao dugove, a sunarodnicima u trgovačkom esnafu često pomagao čak i na svoju štetu, kako bi ojačao srpski trgovački stalež. Pored toga, bio je veliki dobrotvor Srpske pravoslavne crkve u Vršcu, što će se više puta kroz istoriju i pokazati. Tako je na primer 1816. godine, nakon velike oluje, lično pomogao obnovu tornja današnje Saborne crkve.

Pred kraj života, Hadži Jovan je imao veliku želju da iza sebe ostavi jedan vredan simbol pravoslavlja. Zato je, uz dogovor sa Savom Jovanovićem i episkopom Petrom Vidakovićem-Vidakom predložio podizanje velikog mermernog krsta, koji bi stajao na "Velikoj pijaci" (današnjem Trgu Svetog Teodora Vršačkog). Ovakav poduhvat naišao je na oduševljenje lokalne zajednice, pa tako predanja govore da se vladika Vidak lično dovozio kočijama na "pijacu" kako bi posmatrao napredak radova. Nažalost, vladika Vidak je preminuo 1818. godine i nije dočekao osveštanje krsta, a slična sudbina zadesila je i samog ktitora koji je preminuo 2 godine kasnije, ostavivši svoj imetak od 43200 tadašnjih forinti, između ostalog, crkvi, siromašnima, invalidima i gluvonemima.

Današnji izgled gradskog trga u Vršcu (izvor: wikipedia.org)

Krst je, po želji Hadži Jovana Zaima, dovršio Sava Jovanović, i on je osveštan uz kako tadašnji mediji opisuju "veliku pompu" na Spasovdan 1821. godine. Osveštanje je obavio arhimandrit mesićki Sinesije, a u spomen tog osveštanja u narednim decenijama se svake godine održavala Spasovdanska litija od Saborne crkve do Velike pijace.

Krst je nakon Drugog svetskog rata premešten u portu Saborne crkve, a na svoje originalno mesto vraćen je tokom poslednje velike rekonstrukcije gradskog trga, 1999. godine, od kada ponovo krasi ovo šetalište.

Za kraj, umesto uvoda, citiraćemo reči Nikole Brašovana, još jednog uglednog Vrščanina i obrazovnog radnika, iz članka posvećenog Hadži Jovanu Zaimu u listu "Vojvodina": "Hadži Jovanu Zaimu, vrlom predstavniku vršačkog sreskog trgovačkog esnafa, čoveku i rodoljubu, neka je večnaja pamjat i svetla uspomena među nama!"